یکى از حوادث مهم عالم برزخ فشار قبر و عذاب قبر مىباشد،حال باید دید که این عذاب شامل همه افراد می شود یا خیر؟ این عذاب چقدر به طول می انجامد؟آیا شامل کسی که به دار آویخته شده ویا غرق شده نیز می شود؟چگونه این امر ممکن است در صورتی که دیگر قبری وجود ندارد؟
از روایات اهل بیت علیهم السلام استفاده مىشود که فشار قبر عمومیّت دارد مگر برای افراد اندکى و این فشار قبر براى عدّهاى کیفر اعمال محسوب مىشود و به منزله کفاره گناهان و جبران کوتاهها است.
امام صادق علیه السلام از رسول اکرم صلى الله علیه و آله نقل فرموده است که: «ضَغْطَةُ القَبرِ لِلْمۆمِنِ کَفّارةٌ لِما کانَ مِنْهُ مِنْ تَضْییعِ النِّعَمِ».(۱) «فشار قبر براى مۆمن کفّاره نعمتهایى است که تباه کرده است».
در «عِلَل الشّرآئع» مرحوم صدوق از أمیرالمۆمنین علیه السّلام روایت می کند:”قَالَ: عَذَابُ الْقَبْرِ یَکُونُ مِنَ النَّمِیمَةِ وَالْبَوْلِ وَ عَزْبِ الرَّجُلِ عَنْ أَهْلِهِ”.(۲) «فرمود: عذاب قبر از سخنچینی و پرهیز نکردن از بول و دوری مرد از زنش پیدا می شود که رختخواب خود را جدا نموده و در غذا و خواب از او دوری کند.»
در روایتی از أبوبصیر آمده است: “قَالَ: قُلْتُ لاِبِی عَبْدِاللَهِ عَلَیْهِ السَّلاَمُ: أَ یَفْلِتُ مِنْ ضَغْطَةِ الْقَبْرِ أَحَدٌ؟ قَالَ: فَقَالَ: نَعُوذُ بِاللَهِ مِنْهَا ؛ مَا أَقَلَّ مَنْ یَفْلِتُ مِنْ ضَغْطَةِ الْقَبْرِ!”
»می گوید: من به حضرت صادق علیه السّلام عرض کردم: آیا کسی از فشار قبر رهائی پیدا می کند؟ حضرت فرمودند: پناه به خدا از فشار قبر ؛ چقدر افرادی که از فشار قبر رهائی پیدا کنند کم هستند.» و حضرت صادق علیه السلام به دنبال این قضیّه فرمودند: رسول خدا صلّی الله علیه وآله وسلّم برای تشییع جنازة سَعد از منزل خارج شدند در حالی که هفتاد هزار فرشته جنازه وی را تشییع می نمودند؛ و پس از دفن، حضرت رسول الله سر خود را به طرف آسمان بلند نموده و فرمودند: مِثْلُ سَعْدٍ یُضَمُّ؟ آیا فشار قبر، شخصی مانند سعد را با این سابقه درخشانش در اسلام فرا می گیرد؟ أبوبصیر می گوید: عرض کردم: فدایت شوم ما چنین میپنداشتیم که سعد از بول اجتناب کامل نمی کرد!
مراد از قبر آن گودال کوچکى نیست که انسان را در آن دفن مىکنند بلکه مقصود جهانى است که انسان پس از مرگ و پیش از بر پا شدن قیامت در آن زندگى مىکند و چون قرار گرفتن در قبر ملازم یا سرآغازى براى ورود به عالم برزخ مىباشد واژه قبر در مورد آن به کار رفته است
حضرت فرمود: مَعَاذَ اللَهِ، إنَّمَا کَانَ مِنْ زَعَآرَّةٍ فِی خُلُقِهِ عَلَی أَهْلِهِ. «پناه به خدا چنین نیست، بلکه فشار قبر سعد به علّت سوء خُلقی بود که با اهل خانه خود داشت.» حضرت صادق علیه السلام فرمودند: مادر سعد گفت: گوارا باد ای سعد بر تو در این بهشتی که وارد شدی! رسول خدا فرمود: ای مادر سعد! بر خدا حکم جزمی منما.(۳(
در این روایت مىبینیم سعد بن معاذ که از اصحاب جلیل القدر پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله بود هم به خاطر بداخلاقى با خانواده گرفتار فشار قبر مىشود.
عوامل کاهش فشار قبر
در برخی روایات به اعمالی اشاره می شود که در کاهش فشار قبر مۆثر هستند مانند: بجا آوردن رکوعى کامل در نماز، مداومت بر خواندن سوره «زخرف»، قرائت سوره «نساء» در هر جمعه، به جا آوردن نماز شب، خواندن سوره «تکاثر» هنگام خواب، گذاشتن دو چوبتر با میّت، روزه گرفتن چهار روز از ماه رجب و دوازده روز از ماه شعبان، تلاوت سوره «ن والقلم» در نماز واجب و مستحب. موارد دیگرى را نیز با تتبّع در احادیث ائمّه علیهم السلام مىتوان به موارد فوق اضافه کرد.(۴(
این که چه رابطهاى بین بعضى اعمال با شدّت یا ضعف فشار قبر وجود دارد مسألهاى است که از حیطه علم و ادراک ما بالاتر است و چون ما با محسوسات و مادیّات سرو کار داریم نمىتوانیم به طور حقیقى عالم مثال و برزخ را بشناسیم، بنابراین از طریق معصومین علیهم السلام که خداوند به آنها علم به این مسائل را عنایت کرده است به امور ماوراى این عالم مطّلع مىشویم.
با توجّه به آنچه اشاره کردیم این روح است که فشار را تحمّل مىکند.بنابراین انسان غرق شده یا سوخته یا به دار آویخته اگرچه در قبر به معناى مشهور آن نباشند اما روح آنها وارد عالم برزخ شده و در فشار نسبت به کردار خود قرار مىگیرد.
مرحوم کلینی از یونس روایت می کند:”قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الْمَصْلُوبِ یُعَذَّبُ عَذَابَ الْقَبْرِ؟ قَالَ: فَقَالَ: نَعَمْ إنَّ اللَهَ عَزَّ وَجَلَّ یَأْمُرُ الْهَوَآءَ أَنْ یَضْغَطَهُ.”(۵) « از حضرت صادق (ع) راجع به شخصی که به دار آویختهاند سۆال کردم که آیا او را هم عذاب قبر می دهند؟ حضرت فرمود: آری خداوند عزّ وجلّ به هوا امر می کند که او را در فشار خود بگیرد.«
از روایات اهل بیت علیهم السلام استفاده مىشود که فشار قبر عمومیّت دارد مگر برای افراد اندکى و این فشار قبر براى عدّهاى کیفر اعمال محسوب مىشود و به منزله کفاره گناهان و جبران کوتاهىها است و در روایت دیگر حضرت صادق علیه السّلام در پاسخ گفتند که: خداوند زمین و هوا یکی است ؛ خداوند بسوی هوا وحی میکند که او را در فشار بگیرد، و هوا چنان او را در فشار قرار میدهد که از فشار قبر سختتر باشد.(۶(
با دقّت در روایات و آیات مربوط به عالم برزخ و عذاب قبر روشن مىشود که مراد از قبر آن گودال کوچکى نیست که انسان را در آن دفن مىکنند بلکه مقصود جهانى است که انسان پس از مرگ و پیش از بر پا شدن قیامت در آن زندگى مىکند و چون قرار گرفتن در قبر ملازم یا سرآغازى براى ورود به عالم برزخ مىباشد واژه قبر در مورد آن به کار رفته است.
در روایتى از امام سجاد علیه السلام نیز کلمه برزخ همان قبر معنا شده است.(۷(
در حدیثى از امیرمۆمنان على علیه السلام آمده است که فرمود:«گروهى از ما پیوسته درباره عذاب قبر در شک بودند تا این که سوره «أَلْهاکُمُ التَّکاثُرُ» نازل شد تا آن جا که فرمود: کَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ که منظور از آن عذاب قبر است سپس مىفرماید: ثُمَّ کَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ که منظور عذاب قیامت است» .(۸(
بنابراین عذاب قبر در قرآن هم آمده امّا این که چقدر طول مىکشد کسى اطّلاعى ندارد و بستگى به افراد و اعمال آنها دارد .
نتیجه:
در مورد عوامل تشدید یا تضعیف فشار قبر آنچه از اهل بیت علیهم السلام به ما رسیده است مىتواند راه گشاى آشنایى ما به این عوامل باشد. به طور کلى همه انحرافات و آلودگىهاى فکرى عقیدتى، اخلاقى و عملى- که شرعاً از آنها نهى شده- مىتواند در فشارهاى برزخى موثّر باشد ولى در کلمات اهل بیت علیهم السلام بعضى از آلودگىهاى خاص به عنوان عامل تشدید فشار قبر معرّفى شده است.
پی نوشت:
۱- بحار الانوار،ج۶، ص۲۲۱/ «علل الشّرآئع» ،ج۱، ص ۳۰۹
۲-«علل الشّرآئع» ،ج۱، ص ۳۰۹
۳ـ «فروع کافی» ج ۳، ص ۲۳۶/ «بحار الانوار» ج ۶، ص ۲۶۱.
۴- منازل الآخرة: ۲۶- ۳۰/ لئالى الأخبار: ج۵،ص ۲۵.
۵- «فروع کافی» ج ۳، ص ۲۴۱.
۶-همان
۷-بحار الانوار ،ج ۶،ص ۱۵۹.
۸-مجمع البیان فی تفسیر القرآن ،ج ۱۰،ص۸۱۲.
پرسش:
آيا به جز ائمه(ع) براي همه عذاب و فشار قبر وجود دارد؟ نمازهايي كه براي رفع عذاب و فشار قبر هستن، اعتبار دارن و صددرصد نتيجه ميدن؟
پاسخ:
پاسخ اجمالي:
سوال قبر، براي همه است؛ امّا خالصان در ايمان، وحشت يا فشار قبر و عذاب قبر
ندارند؛ حتّي اگر معصوم نباشند. مراتب پايين تر از اينها، وحشت و فشار قبر دارند،
امّا عذاب قبر ندارند. درجه ي وحشت و فشار نيز بستگي به رتبه ي ايمان شخص دارد.
پايينتر از اينها عذاب قبر هم دارند ولي براي برخي موقّت است، امّا برخي ديگر، تا
برپايي قيامت، در عذاب قبر گرفتارند و در قيامت وارد بهشت مي شوند؛ امّا عدّه اي
ديگر، عذاب آخرت هم دارند ولي موقّتي است؛ ولي عدّه اي ديگر هم در قبر(برزخ) عذاب
دارند هم در آخرت عذاب مي كشند تا ابديّت.
نماز وحشت نيز مستند است و تأثير دارد؛ لكن مقدار تأثيرش بستگي به ايمان شخص متوفي
دارد. ولي در هر حال اثر مثبت خود را دارد؛ اگر چه به صورت كاهش فشار يا عذاب.
پاسخ اجمالي:
1ـ منظور از قبر، در بحث وحشت قبر و فشار قبر و سوال قبر و عذاب قبر و امثال آن،
مدفن خاكي كه بدن مادّي مرده را در آن دفن مي كنند نيست. در فرهنگ اهل بيت (ع) ،
قبر نام عالمي است كه مردگان بعد مرگ وارد آن مي شوند و تا روز قيامت در آن خواهند
بود تا قيامت برپا شود. به عبارت ديگر ، مقصود از قبر همان عالم برزخ است. در عالم
قبر (برزخ) انسان هم داراي روح است هم داراي بدن ؛ لكن بدني غير مادّي دارد كه از
جهاتي شبيه آن بدنهايي هستند كه در خواب مي بينيم. شب اوّل قبر يا سوال قبر يا
فشار قبر و امثال اين امور نيز همگي مربوط به وجود برزخي شخص مي شوند و ربطي به بدن
مادّي او ندارند.
« عَنْ عَمْرِو بْنِ يَزِيدَ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّي
سَمِعْتُكَ وَ أَنْتَ تَقُولُ كُلُّ شِيعَتِنَا فِي الْجَنَّةِ عَلَى مَا كَانَ
فِيهِمْ قَالَ صَدَقْتُكَ كُلُّهُمْ وَ اللَّهِ فِي الْجَنَّةِ قَالَ قُلْتُ
جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّ الذُّنُوبَ كَثِيرَةٌ كِبَارٌ فَقَالَ أَمَّا فِي
الْقِيَامَةِ فَكُلُّكُمْ فِي الْجَنَّةِ بِشَفَاعَةِ النَّبِيِّ الْمُطَاعِ أَوْ
وَصِيِّ النَّبِيِّ وَ لَكِنِّي وَ اللَّهِ أَتَخَوَّفُ عَلَيْكُمْ فِي
الْبَرْزَخِ قُلْتُ وَ مَا الْبَرْزَخُ قَالَ الْقَبْرُ مُنْذُ حِينِ مَوْتِهِ
إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ـــــــ عمرو بن يزيد گويد: به امام صادق (ع) گفتم: من
از شما شنيدم كه مي فرموديد: همه ي شيعيان ما به خاطر آنچه دارند ( عقيده ولايت)
در بهشت هستند. امام فرمودند: راست گفتي ؛ به خدا سوگند همگي در بهشت مي باشند.
عمرو گويد: گفتم: فدايت شوم ! گناهان زيادند و بزرگ. امام فرمودند: امّا در قيامت
، همه ي آنها در بهشت مي باشند ؛ به سبب شفاعت پيامبر مطاع يا وصّي پيامبر ؛ ولي
به خدا سوگند من بر شما درباره ي برزخ مي ترسم. گفتم: برزخ چيست؟ فرمود: برزخ همان
قبر است از زمان مرگ شخص تا روز قيامت » (الكافي ، ج3 ، ص242)
همچنين فرمودند: « الْبَرْزَخُ الْقَبْرُ وَ هُوَ الثَّوَابُ وَ الْعِقَابُ بَيْنَ
الدُّنْيَا وَ الْآخِرَة ــــ برزخ همان قبر است ؛ و آن ثواب و عقاب بين دنيا و
آخرت مي باشد» (بحارالأنوار ،ج6 ،ص218)
2ـ بين فشار قبر يا وحشت قبر و سوال قبر و شب اوّل قبر خلط نكنيم. اينها هر كدام
حكم مخصوص خود را دارند.
فشار يا وحشت قبر براي برخي انسانهاي خالص در ايمان، اصلاً وجود ندارد، در حالي كه
شب اوّل قبر و سوال قبر براي همه ي انسانها مطرح است. سوال نكير و منكر(ع) يا بشير
و مبشّر(ع) نيز ربطي به شب اوّل قبر ندارد. بشيرين(ع) براي مؤمنان خالص مبعوث مي
شوند و سوال كردن ايشان لختي بيش نخواهد بود، كه ممكن است در شب برزخي باشد يا در
روز برزخي. امّا سوال نكيرين(ع) ممكن است سالها هم به طول انجامد. چون سوال ايشان،
تا آن زماني طول مي كشد كه شخص بتواند به سوالات مطرح شده پاسخ صحيح بدهد. لذا اگر
تا قيامت هم نتواند پاسخ صحيح بدهد، آن دو بزرگوار تا پاي قيامت، ول كن قضيّه
نيستند. مي پرسند و اگر جواب نشنيدند فرمان عذاب مي دهند؛ و در حال عذاب، مدام مي
پرسند؛ بلا تشبيه مثل بازجويي كه در حال شلاق زدن و شكنجه دادن مدام از فرمود مورد
شكنجه سوال مي كند و تا جواب نشنود، دست از شكنجه نمي كشد. البته اين تشبيه صرفاً
از يك جهت بود نه از هر جهت. چون غرض عذاب قبر با شكنجه يكسان نيست. عذاب قبر براي
كافران، فقط عذاب است؛ امّا براي مؤمنان گناهكار، عذابي است كه مي تواند موجب
تزكيه شود؛ و در اثر تزكيه و زدوده شدن آثار تكويني گناهان، فطرت و اعتقادات مدفون
شده در زير آلودگي گناهان ظهور مي يابند. لذا هر گاه در ضمن عذاب، پاسخ صحيح را از
متوفي شنيدند، عذاب را از او بر مي دارند. حتّي چه بسا فرد مقبور، كلّ جواب را
ندارد ولي جزئي از آن را به ياد مي آورد، كه با ارائه ي آن مقدار، تخفيف عذاب مي
يابد. مثلاً خدا را به خاطر دارد، امّا نام رسول الله(ص) را در وجودش نمي يابد. در
اين حالت، آن دو بزرگوار، از سوال توحيد مي گذرند و مدام سوال از نبوّت مي كنند؛
تا آنجا كه شخص يادش مي آيد كه پيامبرش شخصي عرب بود. به همين مقدار، تخفيف عذاب
مي يابد. بعد از برهه اي يادش مي آيد كه آن شخص عرب، از قريش بود. باز تخفيف عذاب
مي يابد؛ و همينطور با زدوده شدن آثار گناهان، اندك اندك اعتقادات دنيايي شخص ظهور
مي يابند. اين روند ادامه مي يابد تا شخص كاملاً از عهده ي سوالات آن دو بزرگوار
برآيد و از جهنّم برزخي خلاص شود.
پس سوال قبر (سوال برزخ) لحظه اي نيست؛ بلكه براي برخي ها لحظه اي و براي برخي ها
ساعتي و براي برخي ها به مدّت يك يا چند روز و براي برخي بيشتر و براي برخي تا
پايان دنيا و برزخ و برپايي قيامت است و وصل مي شود به سوال و حساب آخرت.
امّا فشار و وحشت قبر، فقط ناشي از سوال قبر نيست؛ بلكه سوال قبر، تنها يكي از
عوامل فشار و وحشت قبر مي باشد. اگر كسي در همين دنيا نيز وارد محيطي نا آشنا و در
عين حال خطرناك شود، و در همان حال از طرف عدّه اي مورد بازخواست هم قرار گيرد،
روشن است كه دچار وحشت مي شود و احساس فشار مي كند؛ و اگر اين وقايع، در شبي تاريك
برايش رخ دهند، بديهي است كه وحشت و فشاري كه حسّ مي كند، مضاعف خواهد شد. در برزخ
نيز همين عوامل و دهها عوامل ديگر هستند كه موجب وحشت و فشار مي شوند. لذا اين
وحشت و فشار، حتّي قبل از تشريف فرمايي نكيرين(ع) نيز بر شخص مستولي مي شود؛ بلكه
اين فشار و وحشت، از لحظه ي جان دادن آغاز مي شود؛ و در شب اوّل برزخ، به صورت
ناگهاني چندين برابر مي شود. چون اوّلين بار است كه شب برزخ را تجربه مي كند. حال
متوفّي در شب اوّل قبر، حال آن كودكي است كه از زمان تولّد در روشنايي بوده است و
تا بيدار بوده تاريكي را نديده است، ولي ناگهان او را در شبي تاريك وسط بياباني
رها مي كنند و در همان حال، افرادي با قيافه هاي وحشناك جلويش ظاهر گشته او را
سوال پيچ مي كنند. البته شدّت و مدّت اين امور، بستگي به ايمان فرد دارد؛ و براي
همه ي اموات يكسان نيست.
خلاصه آنكه:
بين دنيا و برزخ، ارتباطي تكويني وجود دارد. لذا بين شب و روز دنيا و شب و روز
برزخ نيز ارتباطي تكويني است. بنا بر اين، براي آنكه فرد برزخي از شب اوّل برزخ ـ
كه به نحوي هماهنگ با شب دنيايي است ـ نهراسد، ما را امر نموده اند كه برايش نماز
بخوانيم. چون صورت ملكوتي نماز، چهره اي درخشان دارد؛ لذا وقتي اين نمازها به شخص
برزخي عرضه مي شوند، شب تارش، چون روز روشن مي شود. البته اين نمازها، فقط وحشت
تاريكي برزخ را علاج مي كنند نه وحشت سوال نكيرين و برخي عوامل ديگر را؛ گر چه در
كاهش آن وحشتها نيز بي تأثير نيستند. چون وقتي صورت ملكوتي اين نمازها به شخص عرضه
مي شوند او را در جواب به سوال نكيرين(ع) هم ياري مي كنند. چرا كه نماز هم توحيد
را در خود دارد، هم نبوّت را، هم كتاب آسماني را، هم ولايت را، هم معاد را.
بر اين اساس، بايد دانست كه نماز براي متوفي، فقط همان نماز شب اوّل قبر نيست؛
بلكه آن نمازي است ويژه براي كاركردي خاصّ در همان شب؛ امّا چه بسيار مؤمنان كه با
اين مقدار، مشكلشان حلّ نمي شود. پس هر زمان ديگر نيز بايد برايش خيرات هديه نمود.
اگر نماز و روزه و حجّ و خمس و زكاتش را اداء نكرده بايد برايش قضاء نمود، و مضاف
بر اينها برايش نماز مستحبّي و روزه مستحبّي و ساير خيرات را هديه نمود. چرا كه
خيرات، همواره با توحيد و نبوّت و ولايت و كتاب الله در ارتباطند و اگر كسي در اين
امور گرفتار نكيرين(ع) است، اين گونه خيرات، به دادش مي رسند. و البته اگر كسي از
سوال رها گشته، همينها برايش شدّت رحمت و مراتب بالاتر بهشت برزخي را به ارمغان مي
آورند.
حاصل مطلب آنكه:
آدمي از لحظه ي احتضار در فشار است و هر چه پيش مي رود، اين فشار افزايش مي يابد و
در شب اوّل قبر، بسيار شديدتر مي شود. لذا اهل بيت(ع) از زمان احتضار تا شب اوّل
قبر و بلكه براي هميشه سفارشاتي به زندگان دارد. در زمان احتضار بايد براي شخص در
حال احتضار قرآن خواند و از او خواست كه شهادتين را بر زبان آورد. بعد از مرگ نيز
بايد برايش قرآن خواند و از خداي تعالي برايش طلب امرزش و رحمت كرد؛ و غسل و كفنش
نمود، و برايش نماز ميّت خواند؛ كه همه ي اينها كمك به متوفي مي باشد. آنگاه او را
تشييع مي كنند و در ضمن تشييع جنازه، مدام اذكار توحيد و رسالت و ولايت را ذكر مي
كنند تا روح متوفّي از آن بهره گيرد و به اين حقايق انس گيرد، كه پاسخ سوالات نكيرين(ع)
مي باشند. باز در هنگام دفن، همين حقايق را به او تلقين مي كنند. و شبّ اوّل تدفين
برايش نماز ليلة آیا
صحیح است که قبر امام علی(ع) از آنِ حضرت آدم بوده است و گفتهاند: آدم دارای جسم
بزرگی بوده نه مانند اجسام مردم امروز؟!
پرسش
آیا صحیح است که قبر امام علی(ع) از آنِ حضرت آدم بوده است و گفتهاند: آدم دارای جسم بزرگی بوده نه مانند اجسام مردم امروز؟!
پاسخ اجمالی
۱.
در مورد محل دفن حضرت آدم(ع) نقلهای تاریخی و روایات مختلفی وجود دارد. بسیاری از
روایات محل دفن آن حضرت را حرم خداوند (شهر مکه و مناطق مشخص پیرامون) بیان کردند.[1] اما
روایات دیگر محل دفن حضرت آدم(ع) را شهر نجف و با محل دفن حضرت علی(ع) یکی میدانند.[2] اما
همانگونه که در برخی روایات بیان شده است تعارضی بین روایات نیست؛ زیرا در همین
روایتی که محل دفن حضرت آدم کوفه(نجف) بیان شده است، راوی از امام میپرسد: معروف
این است که آدم در حرم خدا دفن شده است[چگونه میفرمایید در نجف است؟] امام در
جواب میفرماید در جریان طوفان نوح تابوت حضرت آدم(ع) نمایان شد و حضرت نوح(ع)
تابوت آدم(ع) را همراه خود به کوفه آورد و در آنجا دفن کرد.[3]
۲. اینکه آیا حضرت آدم(ع) دارای جسم بزرگی بوده است یا نه؟ در برخی روایات حضرت
آدم، انسانی بسیار بلند قد معرفی شده است، چنانکه در بعضی از آنها قامت آدم (ع)
را تا 70 ذراع یعنی حدود 35 متر[4] و در
برخی روایات 60 ذراع یعنی 30 متر،[5] بیان
کردهاند.
گفتنی است که این روایات نه از نظر سند قابل پذیرش است و نه از نظر دلالت و محتوا.[6]
الدفن مي خوانند؛ و پس از آن نيز برايش خيرات مي كنند.
- پنج شنبه 15/11/1388
- تاريخ :
آیا همه فشار قبر دارند؟
آیا همه انسان هایی که می میرند فشار قبر دارند؟
از بعضى احادیث استفاده مىشود که فشار قبر براى همه بدون استثنا وجود دارد، منتهى برای بعضى شدید است و کیفر اعمال محسوب مىشود، و برای برخی ملایمتر و به منزله کفاره گناهان و جبران کوتاهىها است.(1) رسول اکرمصلى الله وعلیه وآله هنگام دفن صحابى معروف «سعد بن معاذ» فرمود: «هیچ مؤمنى نیست مگر این که فشار قبر دارد»(2)
امام صادقعلیهالسلام فرمود: «فشار قبر براى مؤمن کفاره ضایع کردن نعمتها توسط او است».(3)
از روایات دیگر استفاده مىشود که بعضى از مؤمنان فشار قبر ندارند و بعضى از اعمال خیر سبب مىشوند که انسان فشار قبر نداشته باشد.
در حدیثى آمده: «هر کس به قرائت سوره زخرف مداومت کند، از فشار قبر در امان است».(4)
رسول اللهصلى الله وعلیه وآله فرمود: «هر کس روزى صد مرتبه بگوید: لا اله الا الله الملک الحق المبین» از فقر و وحشت قبر در امان است، و درهاى بهشت برایش باز مىشود».(5)
در روایتى آمده: «کسى که رکوعش (در نماز) را به تمام و کمال انجام دهد، هیچ وحشتى در قبر برایش وارد نمىشود». حضرت صادقعلیهالسلام فرمود: «برخى را از اذان ظهر روز پنجشنبه تا اذان ظهر روز جمعه خداوند از فشار قبر پناه مىدهد». نیز فرمود: «کسى که چهار مرتبه حج به جا آورد، فشار به او نمىرسد».
امیرمؤمنان على (ع) فرمود: «هر کس در هر جمعه سوره نساء بخواند، از فشار قبر در امان است».
استثنا در فشار قبر
این قبیل روایات ، گسترة روایاتى را که مىگوید فشار قبر براى همه است، محدود می کند، در نتیجه مىتوان از این روایات استفاده کرد که بعضى از مؤمنان فشار قبر ندارند. خداوند توفیق مشمول رحمتش و در امان بودن از عذاب و فشار قبر را به همه ما عنایت فرماید.
در روایات، اسباب و عواملی برای عذاب و فشار قبر ذکر شده است، مانند: سخن چینی، بدرفتاری با خانواده، کمک نکردن به هم نوع، کفران نعمت، غیبت، سبک شمردن نماز و بی اعتنایی به ضعیف.
درباره «سعد بن معاذ» که گرفتار فشار قبر بود، پیامبر اکرم(ص) دلیلش را بدزبانی با اهل خانه ذکر فرمود.(6)
حضرت صادقعلیهالسلام فرمود: «برخى را از اذان ظهر روز پنجشنبه تا اذان ظهر روز جمعه خداوند از فشار قبر پناه مىدهد و کسى که چهار مرتبه حج به جا آورد، فشار به او نمىرسد».
عوامل جلوگیری کننده از فشار قبر
در روایات به برخی عوامل جلوگیری کننده از فشار قبر اشاره شده که عبارت اند از:
1ـ اعمال صالح؛ امام صادق(ع) می فرماید: «چون مؤمن وارد قبرش شود، نماز در جانب راست و زکات در طرف چپ او قرار می گیرد و نیکی بر او سایه می افکند و صبر در گوشه ای قرار گیرد. هنگامی که دو فرشته برای پرسش بر او داخل شوند، صبر به نماز و زکات و نیکی گوید: مواظب صاحب خود باشید و اگر شما عاجز از مواظبت او هستید، من از او مواظبت می کنم».(7)
2- اتمام رکوع؛ امام باقر(ع) می فرماید: «کسی که رکوعش را تمام و کمال به جا آورد، وحشت قبر او را نمی گیرد».(8)
3ـ کمک به همنوعان؛ امام صادق(ع) می فرماید: «کسی که غم و اندوه مؤمنی را بر طرف کند، خداوند غم و غصه آخرت او را بر طرف می کند و از قبرش در حالی که دلی شاد دارد، خارج می شود».(9)
4ـ چهار بار به حج رفتن؛ امام صادق(ع) می فرماید: «کسی که چهار حج به جا آورد، هیچ گاه او را فشار قبر نمی گیرد».(10)
5ـ مرگ هنگام نزول رحمت؛ امام صادق(ع) فرمود: «کسی که بین زوال شمس روز پنج شنبه تا ظهر روز جمعه بمیرد، خداوند او را از فشار قبر محافظت می کند».(11)
6ـ خیرات بازماندگان؛ امام صادق(ع) می فرماید: «میت در فشار به سر می برد اما به خاطر نماز برادرش خداوند قبر او را وسعت می دهد».(12)
7ـ نماز و استغفار و صدقه بازماندگان؛ پیامبر اکرم(ص) می فرماید: «سخت ترین شب ها اوّل قبر است که می توانید با پرداخت صدقه به مردگان خود ترحم کنید. اگر مالی برای صدقه نداشتید، لااقل دو رکعت نماز بخوانید و به روح او هدیه کنید که خداوند از آن لحظه هزار فرشته به سوی قبرش می فرستد که با هر فرشته ای لباسی است و قبر او را از تنگی و فشار رهانیده و وسعت می بخشد».(13)
8ـ زیارت امام حسین(ع)؛ در روایت است که یکی از پاداش هایی که خداوند به زایر قبر امام حسین(ع) می دهد آن است که از عذاب و فشار قبر او را نجات میدهد.(14)
Normal 0 false false false false EN-US X-NONE AR-SA /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0in 5.4pt 0in 5.4pt; mso-para-margin-top:0in; mso-para-margin-right:0in; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0in; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}